Europa en de Verenigde Staten kiezen op hetzelfde moment lijnrecht tegengestelde routes voor digitaal centralebankgeld. In Brussel stemde de invloedrijke Commissie economische en monetaire zaken (ECON) van het Europees Parlement op 23 juni in met het wettelijk kader voor een digitale euro, terwijl de Amerikaanse Senaat een paar dagen eerder juist een wet aannam die de Federal Reserve verbiedt iets vergelijkbaars te bouwen. Het contrast laat zien dat een digitale munt allang geen technische kwestie meer is, maar een politieke keuze over geldsoevereiniteit en privacy.
Kerncijfers
- Mogelijke lancering digitale euro: 2029
- Aandeel Visa en Mastercard in kaartbetalingen eurozone: 61%
- Senaatsstemming over het CBDC-verbod: 85-5
- Amerikaans verbod op een Fed-CBDC geldt tot: eind 2030
De ECON-stem is geen formaliteit. De commissie gaf groen licht voor het wetsvoorstel en stuurde het direct door naar de zogenoemde trialoog, het overleg tussen Parlement, Raad en Europese Commissie waarin de definitieve tekst wordt vastgetimmerd. Daarmee komt na drie jaar getouwtrek tussen centrale banken en commerciële banken een einde aan de impasse over de vraag of de eurozone überhaupt een publiek digitaal betaalmiddel nodig heeft.
Waarom Europa haast maakt
De drijfveer zit in de afhankelijkheid van buitenlandse partijen. Volgens cijfers van de Europese Centrale Bank verwerken Visa en Mastercard 61% van de kaartbetalingen in de eurozone en vrijwel alle grensoverschrijdende kaarttransacties. Voor beleidsmakers voelt dat als een kwetsbaarheid die in tijden van geopolitieke spanning niet langer houdbaar is.
Markus Ferber, een vooraanstaand lid van de ECON-commissie, vatte die zorg scherp samen: “Strengthening the resilience of payments in Europe has become a geopolitical necessity”, oftewel het versterken van de weerbaarheid van betalingen in Europa is een geopolitieke noodzaak geworden. ECB-president Christine Lagarde en andere Europese functionarissen koppelen het project expliciet aan monetaire soevereiniteit en aan minder leunen op aan de dollar gekoppelde stablecoins.
Voor wie het project niet dagelijks volgt: een digitale euro is digitaal geld dat rechtstreeks door de ECB wordt uitgegeven, vergelijkbaar met contant geld maar dan op je telefoon. Consumenten zouden hun digitale euro’s in speciale wallets bewaren, terwijl banken en betaaldienstverleners de klantcontacten en diensten daaromheen verzorgen. De ECB beheert de onderliggende infrastructuur.
Het ontwerp mikt op zowel online als offline gebruik. De offline variant moet betalingen van telefoon naar telefoon mogelijk maken zonder internetverbinding, met een privacyniveau dat dicht bij contant geld ligt, zodat de ECB niet kan zien wat burgers kopen. In de plannen zitten verder een pilot van twaalf maanden met geselecteerde winkeliers en betaaldienstverleners en strikte limieten op het bedrag dat je mag aanhouden, bedoeld om te voorkomen dat spaargeld massaal van de banken wegstroomt. Die houdlimieten staan nog niet vast en zijn onderdeel van de onderhandelingen.
Washington trekt de stekker eruit
Aan de andere kant van de oceaan gaat het precies de andere kant op. De Amerikaanse Senaat nam met 85 tegen 5 de 21st Century ROAD to Housing Act aan, een woningwet waarin een bepaling is verstopt die de Federal Reserve verbiedt om voor eind 2030 een CBDC of een sterk vergelijkbaar digitaal middel uit te geven. Opvallend genoeg werkte de Fed helemaal niet aan zo’n project, maar Republikeinse politici wilden de deur alvast op slot draaien.
Die lijn sluit aan op het standpunt van president Donald Trump, die al in januari 2025 een decreet tekende tegen een digitale dollar. Volgens dat decreet zou een CBDC “threaten the stability of the financial system, individual privacy, and the sovereignty of the United States”. Trump en zijn medestanders zetten liever in op privaat uitgegeven stablecoins dan op overheidsgeld op de blockchain.
Helemaal beklonken is het Amerikaanse verbod nog niet. Het Huis van Afgevaardigden moet de woningwet ook aannemen voordat die naar het Witte Huis kan voor ondertekening. Ondertussen werkt het Congres door aan de CLARITY Act, die een duidelijker regelkader voor digitale activa moet neerzetten. De komende maanden bepalen of de twee blokken definitief uit elkaar lopen op de vraag wie digitaal geld mag uitgeven.
