EU zet mes in Russisch cryptonetwerk van 120 miljard dollar met 21e sanctiepakket

Brussel gaat voor het eerst verder dan losse bedrijven straffen en pakt nu de infrastructuur zelf aan. In het 21e sanctiepakket tegen Rusland richt de Europese Unie het vizier op het A7-betaalnetwerk en de bijbehorende roebelgedekte stablecoin A7A5, een systeem dat volgens analisten is gebouwd om sancties te ontwijken. Blockchainbedrijf Chainalysis becijferde dat via dit kanaal tot nu toe bijna 120 miljard dollar is verwerkt.

Het gaat om 14 cryptodienstverleners die buiten Rusland zitten, verspreid over Georgië, Panama, de Verenigde Arabische Emiraten, de Marshalleilanden, Kirgizië en Belarus. De EU noemt de bedrijven niet bij naam. EU-operatoren mogen geen zaken meer met ze doen. Volgens een hoge EU-functionaris draait het vooral om platforms die als doorgeefluik fungeerden voor geld tussen Rusland en landen die niet meer met Moskou mogen handelen, met Belarus en Nigeria als opvallende locaties.

Een nieuw wapen: hele landen kunnen op slot

Het echt nieuwe zit in een instrument dat de EU voor het eerst invoert. Brussel geeft zichzelf de bevoegdheid om cryptodiensten uit een compleet derde land te blokkeren, in plaats van bedrijf voor bedrijf te sanctioneren. Zodra een jurisdictie wordt gezien als draaischijf voor het witwassen van Russische transacties, kan de EU elke transactie tussen een Europese partij en een daar gevestigde crypto-aanbieder verbieden.

Dat is een reactie op een terugkerend probleem. Telkens als een platform werd platgelegd, dook het even verderop weer op. Het bekendste voorbeeld is Garantex, dat na een Amerikaanse inbeslagname van tegoeden vrijwel meteen terugkeerde onder de naam Grinex. De A7A5-stablecoin diende daarbij als brug, waardoor klanten van de gesloten beurs naar de opvolger konden verhuizen zonder het reguliere bankcircuit aan te raken. Voor wie minder thuis is in dit onderwerp: een stablecoin is een cryptomunt die de waarde van een gewone valuta volgt, in dit geval de roebel, wat hem geschikt maakt om waarde snel en buiten het banksysteem om te verplaatsen.

Meer dan crypto alleen

De maatregelen rond digitale activa vormen slechts één onderdeel van een breed pakket. De EU bevriest tegoeden en verbiedt transacties voor 94 banken en grote financiële instellingen, waaronder de beurs van Moskou, en breidt het transactieverbod uit naar 33 extra Russische krediet- en financiële instellingen. Daarnaast staan er vier aanwijzingen rond het A7-netwerk op de lijst, inclusief de nieuwe vertakkingen naar Afrika.

Ook buiten de financiële sector wordt de druk opgevoerd. De EU bevriest het olieprijsplafond op 44,10 dollar per vat, zodat een automatische verhoging naar ongeveer 58,50 dollar wordt voorkomen. Verder komen er tientallen schepen uit de zogeheten schaduwvloot bij en worden raffinaderijen in Rusland en Belarus geraakt.

EU-buitenlandchef Kaja Kallas vatte de reikwijdte kort samen. “We’re hitting over a hundred banks and crypto operators, 40+ vessels in Russia’s shadow fleet, and several oil refineries in Russia and Belarus,” aldus Kallas in een verklaring. Volgens haar bevat het pakket 218 nieuwe vermeldingen van banken, bedrijven, schepen en andere entiteiten.

Timing valt op

Het pakket komt kort nadat de Russische Doema wetgeving aannam die voor het eerst een uitgebreid kader schept voor het reguleren van crypto, met regels die grotendeels op 1 september ingaan. Die wet creëert een juridische basis voor cryptobeurzen, bewaarbedrijven en andere aanbieders, plus handelaren en investeerders. Terwijl Moskou dus een eigen gereguleerde cryptomarkt opbouwt, probeert Brussel de routes die Rusland gebruikt om sancties te omzeilen juist verder dicht te knijpen.

In het vorige pakket schreef de EU al dat Rusland steeds afhankelijker wordt van cryptovaluta voor internationale transacties. Met de stap naar sancties op landniveau laat Brussel zien dat het niet langer achter afzonderlijke platforms aan wil hollen, maar de bredere netwerken erachter wil raken.